هیومیک اسید چیست؟
هیومیک اسید ماده طبیعی در اعماق زمین است که محصول ثانویه گیاه خاک سازی یا همان فرایند تولید دوباره خاک گیاه است که میلیون ها سال به طول می انجامد. گیاه خاکسازی مستلزم شرایط جغرافیایی منحصر به فردی از فشار هوا، دما، به علاوه ترکیب درستی از مواد آلی است که در طول زمان، این ماده آلی را متراکم می سازد و به ماده جدید و به طور استثنایی مفید موسوم به هیومیک اسید تبدیل می کند.
به طورخلاصه، هیومیک اسید ماده آلی است که حاوی ترکیبات غنی از گیاهان دریایی که میلیونها سال پیش وجود داشتند، می باشد.
بخش های تشکیل دهنده مواد هیومیکی
به طور کلی مواد هیومیکی از سه بخش زیر تشکیل شده اند:
- هیومیک اسید (در مواد قلیایی محلول است اما در آب و اسید نامحلول است.)
- فولویک اسید (هم در مواد قلیایی و هم در آب و اسید محلول است)
- هیومین (در تمامی مواد قلیایی، آب و اسید نامحلول است.)
این مواد از دو منبع به دست می آید:
1) لئوناردیت
2) بقایای گیاهانی که پوسیده و به کربن تبدیل شده اند.
البته منبع اول یعنی لئوناردیت برای گیاهان مفید تر است.
عملکرد هیومیک اسید
باعث بهبود ساختاری خاک شده و با تیره کردن خاک، جذب انرژی خورشید را افزایش می دهد. ترکیبات هیومیکی با تقویت میکروارگانیسم های مفید خاک و از بین بردن میکروب های زیان آور، سلامت خاک را بهبود میدهد. مهمترین تاثیر هیومیک اسید بر افزایش ریشه زایی گیاهان و در نتیجه دسترسی بیشتر به مواد مغذی موجود در خاک است.
هیومیک اسید گیاهان و درختان را در برابر تنش های محیطی همچون شوری خاک و خشکی مقاوم می کند. هیومیک اسید به گیاه جهت جذب مواد مغذی موجود در خاک کمک فراوانی میکند.
در همهی خاک های کشاورزی هیومیک اسید به طور طبیعی وجود دارد و در واقع ۸۰ درصد مواد ارگانیک خاک را تشکیل میدهد. میزان ایده آل مواد آلی در خاک های کشاورزی بین ۴ تا ۶ درصد است. در خاکهای کشاورزی اروپا این میزان بین 2 تا 4 درصد و در بعضی از نقاط اروپای شرقی نظیر اوکراین به 6 درصد می رسد؛ اما در سرزمین های خشک و کویری ماده آلی خاک و به تبع آن هیومیک اسید بسیار ناچیز می باشد، به طوری که به جز نوار ساحلی شمال میزان ماده آلی خاک در اکثر نقاط کشور ما زیر یک درصد و در بسیاری نقاط زیر یک دهم درصد است و ملاحظه می کنید که هیومیک اسید چیز تازه ای نیست و تقریباً در همه خاک ها و آب های کره زمین کمابیش وجود دارد. بنابراین در کشور ما که جزء مناطق خشک و کم باران است، استفاده از این کود بسیار اهمیت دارد.
خواص و مزایای هیومیک اسید
1- ساختار کلی خاک را بهبود میبخشد و باعث افزایش حاصلخیزی خاک می شود.
2- میزان ریشه زایی گیاهان و درختان را افزایش می دهد.
3- باعث افزایش ظرفیت نگهداری آب در خاک می شود.
4- به رشد سریع باکتری های مفید در خاک کمک می کند.
5- تنظیم ph خاک
6- مقاومت به کم آبی ، خشکی و شوری را افزایش می دهد.
7- مقاومت به سرما را افزایش می دهد.
8-به انحلال و آزاد سازی عناصر ماکرو و میکرو کمک کرده و در نتیجه نیاز به کودهای شیمیایی را به نحو محسوسی کاهش می دهد.
9- حذف مواد سمی از خاک ، ناشی از استفاده بی رویه از کودهای شیمیایی
10- مقاومت گیاه را در مقابل انواع بیماری ها افزایش داده و نیاز به مصرف سموم را کاهش می دهد.
11- سرعت جوانه زنی بذر را افزایش می دهد.
12- یک کود ارگانیک و با طبیعت سازگار است و خطری برای گیاه و یا محیط زیست ندارد.
13- به بهبود کیفیت محصول کمک میکند.
14- با فرایند کلاته کردن خاک ، مقدار جذب آهن توسط ریشه را افزایش می دهد.
15- باعث جلوگیری از فرسایش خاک می شود.
16- قابلیت اختلاط با انواع کودها را دارد.
17- قابل استفاده در تمامی مراحل رشد گیاهان و محصولات زراعی و باغی است.
نقش هیومیک اسید در بهبود ریشه زایی گیاهان
گیاهی که ریشههای وسیع تر و قوی تر دارد سالم تر و مقاوم تر است. تقویت ریشه زایی با مکانیسم های متعددی مرتبط است. اولاً اصلاح ساختار فیزیکی خاک فضای مناسب تری را برای نفوذ ریشه ایجاد میکند. ثانیاً هیومیک اسید با افزایش نفوذ پذیری سلول های ریشه به جذب بهتر مواد غذایی و توسعه بیشتر گیاه کمک میکند. هیومیک اسید با تولید بیشتر اسیدهای نوکلئیک و اسیدهای آمینه تکثیر سلولی را در کل گیاه و به خصوص در ریشه ها افزایش میدهد.
نقش هیومیک اسید در افزایش مقاومت گیاه به خشکی
هیومیک اسید با اصلاح فیزیکی و بهبود دانه بندی خاک ، فضای بیشتری برای نفوذ آب ایجاد می کند؛ به علاوه مولکول های هیومیک اسید با مولکولهای آب پیوندی تشکیل می دهند که تا حدود زیادی مانع از هدر رفت آب میشوند. از اینها گذشته مولکولهای فولویک اسید (بخش ریز مولکول از هیومیک اسید) که به درون بافت های گیاهی نفوذ میکنند؛ با پیوند شدن به مولکولهای آب تعریق گیاه را کاهش داده و به حفظ آب درون گیاه کمک می کنند.
افزایش مقاومت گیاه با استفاده از هیومیک اسید
افزایش مقاومت گیاه توسط هیومیک اسید نیز ساز و کارهای متعددی دارد . شاید مهمترین آنها رشد و تکثیر سریع موجودات ذره بینی مفید خاک باشد که هم به صورت رقابتی فضا را برای میکروارگانیسم های بیماریزا نامساعد می کنند و هم با آنتی بیوتیکها و آلکالويید های تولیدی خود آنها را از بین می برند . همچنین ازدیاد حجم ریشه ها نیز که با واسطه هیومیک اسید ایجاد می شود ، سبب جذب همه عناصر و بالا رفتن مقاومت درونی گیاه در مقابل بیماریها می شود .
تاثیر هیومیک اسید در جلوگیری از سرمازدگی گیاه
سرمازدگی از مشکلات شایع در مناطق خشک و کویری است که به دلیل کمبود رطوبت و اختلاف شدید دمای شب و روز ایجاد می شود. هیومیک اسید با ساز و کارهایی که ذکر خواهد شد می تواند تا حدودی مانع سرمازدگی شود.
مکانیسم نخست مربوط میشود به افزایش فعالیت میکروارگانیسم های خاک که خود به خود سبب گرم شدن خاک در اطراف ریشه می شود. دومین ساز و کار مربوط می شود به حفظ بیشتر رطوبت در خاک ، که به دلیل بالا بودن گرمای ویژه آب ، مقدار کالری بیشتری در درون خاک ذخیره میشود. در طول روز آفتاب به سطح زمین می تابد و آن را گرم می کند و در شب خاک خشک ، به سرعت گرما را از دست میدهد ، اما خاک مرطوب که مقدار بیشتری کالری ذخیره کرده است، آهستهتر خنک می شود؛ در نتیجه احتمال سرمازدگی کاهش مییابد.
سومین ساز و کار هیومیک اسید برای مقابله با سرمازدگی این است که رنگ تیره ای به خاک می دهد و در نتیجه انرژی خورشیدی بیشتری به خاک جذب می شود. از همه اینها گذشته هیومیک اسید و فولویک اسید متابولیسم درون سلولی را افزایش داده و با این مکانیسم هم ، به مقابله با سرما کمک میکند.